Cochrane-ის ორგანიზაცია, რომელიც აწარმოებს ჯანდაცვაში ყველაზე სანდო სისტემატურ მიმოხილვებს, აცხადებს საჯაროდ მოწვევას კვლევითი ჯგუფებისთვის. მათ სურთ შეისწავლონ, თუ როგორ მუშაობს კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია ბავშვებსა და მოზარდებში შფოთვითი აშლილობების მკურნალობისას. ეს მნიშვნელოვანი ინიციატივაა, რადგან შფოთვითი აშლილობები ბავშვობისა და მოზარდობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემაა.
რა ვიცით უკვე და რა კითხვები რჩება
2020 წელს Cochrane-მა გამოაქვეყნა მიმოხილვა, რომელმაც დაადასტურა კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპიის ეფექტურობა შფოთვითი აშლილობების მკურნალობაში ბავშვებსა და მოზარდებში, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მას ადარებდნენ უბრალოდ ლოდინის სიაში ყოფნას მკურნალობის გარეშე. თუმცა, კვლევამ ვერ უპასუხა ბევრ მნიშვნელოვან კითხვას.
პირველი დიდი კითხვა ეხება მიწოდების მექანიზმს: არის თუ არა ციფრული, ონლაინ თერაპია ისეთივე ეფექტური, როგორც პირისპირ შეხვედრები? ეს განსაკუთრებით აქტუალურია პანდემიის შემდგომ პერიოდში, როცა ტელემედიცინა და ონლაინ კონსულტაციები გახდა ჩვეულებრივი პრაქტიკა.
მეორე მნიშვნელოვანი საკითხია ოჯახის ჩართულობა. უკეთესია თუ არა, როცა მშობლები აქტიურად არიან ჩართულები თერაპიულ პროცესში, თუ უმჯობესია, როცა თერაპია ფოკუსირებულია მხოლოდ ბავშვზე ან მოზარდზე? ეს კითხვა მნიშვნელოვანია, რადგან ოჯახის მხარდაჭერა შეიძლება გადამწყვეტი იყოს, მაგრამ ზოგჯერ შეიძლება დამოუკიდებელი მუშაობა უკეთესი იყოს მოზარდისთვის.
მესამე საკითხი ეხება კომბინირებულ მიდგომებს. როგორ მუშაობს კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია, თუ მას აერთებენ ფარმაკოლოგიურ ინტერვენციებს, ანუ მედიკამენტებს? შეიძლება თუ არა კომბინაცია უფრო ეფექტური იყოს, ვიდრე მხოლოდ თერაპია ან მხოლოდ წამლები?
ასევე არ არის ნათელი, როგორ მუშაობს ეს თერაპია ბავშვებსა და მოზარდებში, რომლებსაც აქვთ სხვა ქრონიკული დაავადებები. მაგალითად, დიაბეტის, ასთმის ან სხვა ხანგრძლივი პრობლემების მქონე ბავშვების შფოთვითი აშლილობები შეიძლება განსხვავებულად რეაგირებდეს მკურნალობაზე.
ბოლოს, მნიშვნელოვანია გავიგოთ, რა ბარიერები და ხელშემწყობი ფაქტორები არსებობს თერაპიის მიწოდებისა და მასზე წვდომისთვის. რატომ ვერ იღებენ ზოგიერთი ბავშვი და მოზარდი ამ მკურნალობას, და რა გზები არსებობს ამ პრობლემის გადასაჭრელად?
ვისი ეძებენ კვლევისთვის
Cochrane ეძებს კვლევის ჯგუფებს, რომლებსაც აქვთ ღრმა ცოდნა ამ თემაში და შეუძლიათ ერთი ან რამდენიმე ახალი მტკიცებულების სინთეზის ჩატარება. ორგანიზაცია განსაკუთრებით მიესალმება განაცხადებს იმ ჯგუფებისგან, რომლებშიც არიან კარიერის დასაწყისში მყოფი მკვლევარები და დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებიდან მომავალი სპეციალისტები.
კვლევის ჯგუფებმა უნდა წარმოადგინონ მკაფიო დასაბუთება იმ კითხვებისთვის, რომლებსაც აპირებენ განიხილონ. მათ უნდა გაითვალისწინონ პროექტის განხორციელების შესაძლებლობა და თითოეული შემოთავაზებული მიმოხილვისთვის საჭირო იქნება ახალი პროტოკოლი, რომელიც უნდა შეესაბამებოდეს Cochrane-ის მიმდინარე მეთოდოლოგიას.
დროითი ჩარჩო საკმაოდ მკაფიოა: ჯგუფმა უნდა იყოს მზად, დაიწყოს მუშაობა შემდეგი კვარტლის განმავლობაში, პროტოკოლი უნდა მომზადდეს 2027 წლის პირველ კვარტალში, ხოლო სრული მიმოხილვა 2028 წლის პირველ კვარტალში.
რა მხარდაჭერას სთავაზობს Cochrane
მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზაცია ფინანსურ ანაზღაურებას არ გვთავაზობს, Cochrane აძლევს კვლევის ჯგუფებს მნიშვნელოვან მხარდაჭერას. პირველ რიგში, ისინი გვთავაზობენ კომისიის რედაქტორთან თანამშრომლობას, რაც ნიშნავს სწრაფ პასუხებს შეკითხვებზე მთელი კვლევის პროცესის განმავლობაში.
მეორე, Cochrane-ის საინფორმაციო სპეციალისტები შეუძლიათ ჩაატარონ ძიება და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, გამოიყენონ მანქანური სწავლება, რათა შემცირდეს ლიტერატურის გადარჩევის დატვირთვა. ეს მნიშვნელოვანი დახმარებაა, რადგან სისტემატური მიმოხილვები მოითხოვს ასობით ან ათასობით კვლევის გადახედვას.
მესამე, პრიორიტეტული ინტერვენციის მიმოხილვებისთვის Cochrane შეუძლია გადაამისამართოს ავტორები Covidence-ის პრემიუმ მხარდაჭერაზე. ეს სერვისი მოიცავს Covidence-ის კონსულტანტის მხარდაჭერას მონაცემთა ამოღებისა და გადატანის პროცესში.
ასევე ხელმისაწვდომია წინასწარი წარდგენის შემდეგ შემოწმება, რომელსაც ახორციელებს ერთ-ერთი მტკიცებულების სინთეზის განვითარების რედაქტორი დაახლოებით 4-6 კვირით ადრე წარდგენამდე. და ბოლოს, Cochrane Engage-ის ონლაინ პლატფორმა შეიძლება გამოიყენონ მოხალისეების საპოვნელად სამუშაოს სხვადასხვა ასპექტებისთვის, მათ შორის თანაავტორებისთვის.
როგორ მივმართოთ განაცხადით
დაინტერესებულმა ჯგუფებმა უნდა გამოგზავნონ ინტერესის გამოხატვა კომისიის რედაქტორს 2027 წლის 31 დეკემბრამდე. განაცხადი უნდა მოიცავდეს ანალიზის გეგმას ძირითადი დასკვნების ცხრილის შედეგებით, ასევე მოკლე აღწერას ავტორთა ჯგუფის შესაბამისობის შესახებ, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 300 სიტყვას.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ Cochrane აფრთხილებს: მიუხედავად იმისა, რომ ეს თემა მნიშვნელოვნად მიიჩნევა და არსებობს ვარაუდი, რომ არის საკმარისი ახალი მტკიცებულება მნიშვნელოვანი სინთეზისთვის, სანამ ძიება არ ჩატარდება, დარწმუნებულად ვერ ვიქნებით. თუ ძიების შემდეგ აღმოჩნდება, რომ არ არის საკმარისი მტკიცებულება სინთეზისთვის, ჯგუფებს შეეძლებათ განიხილონ ალტერნატივები, როგორიცაა მოკლე პუბლიკაცია სხვა ჟურნალში.
რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
საქართველოში ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისები, მათ შორის ბავშვებისა და მოზარდებისთვის, განვითარების ეტაპზეა. საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა მოიცავს ფსიქიკური ჯანმრთელობის გარკვეულ სერვისებს, თუმცა კოგნيტურ-ბიჰევიორული თერაპიის ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია და ხშირად კონცენტრირებულია მხოლოდ თბილისსა და დიდ ქალაქებში. Cochrane-ის ეს კვლევა შეიძლება დაეხმაროს ქართველ ექიმებსა და პოლიტიკის შემქმნელებს, უკეთ გაიგონ, რა სახის თერაპია მუშაობს ყველაზე ეფექტურად.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კითხვები ონლაინ თერაპიის შესახებ, რადგან საქართველოში ტელემედიცინა შეიძლება იყოს გადაწყვეტა რეგიონებში მცხოვრები ბავშვებისა და მოზარდებისთვის, სადაც სპეციალისტები ნაკლებად არიან ხელმისაწვდომი. თუ ქართველი მკვლევარები ჩაერთვებიან ასეთ საერთაშორისო პროექტებში, ეს გააძლიერებს ადგილობრივ ექსპერტიზას და დაეხმარება უკეთესი სტანდარტების დანერგვას ქვეყანაში. პაციენტებს აქვთ უფლება, მიიღონ ეფექტური, მტკიცებულებზე დაფუძნებული მკურნალობა, და ასეთი კვლევები ზუსტად ამ მიზნის მიღწევას ემსახურება.
წყარო: Cochrane News · მოამზადა „შენი პაციენტი”-ს რედაქციამ
