ფარმაცევტული კომპანიების მარკეტინგული სტრატეგიები მნიშვნელოვნად გავლენას ახდენს ექიმების მიერ მედიკამენტების დანიშვნაზე და ზიანს აყენებს როგორც ცალკეულ პაციენტებს, ასევე ჯანდაცვის სისტემებს — ამას ადასტურებს Cochrane-ის ახალი სისტემური მიმოხილვა. კვლევა აანალიზებს 93 სხვადასხვა ტიპის კვლევას და აჩვენებს, რომ გადახდები, საჩუქრები და უფასო სადილები, რომლებსაც ფარმაკომპანიები ექიმებს სთავაზობენ, უშუალოდ იწვევს იმ კომპანიის პროდუქციის უფრო ხშირად დანიშვნას, რაც ყოველთვის არ არის საუკეთესო არჩევანი პაციენტისთვის.
- როგორ მოქმედებს ფარმაცევტული მარკეტინგი
- რა შედეგებს იძლევა ფარმაკომპანიების ზემოქმედება
- ოპიოიდების კრიზისი როგორც საგანგებო მაგალითი
- რა გამოსავალია — ინსტიტუციური შეზღუდვები
- რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
- ლოს-ანჯელესში სამედიცინო დავალიანება პაციენტების უდიდეს პრობლემად იქცა
- სამედიცინო ტესტზე თანხმობამდე გაარკვიე რისკები და სარგებელი
- თუ ექიმმა არ აკონტროლებს თქვენს მედიკამენტებს, თავად უნდა გააკეთოთ ეს
როგორ მოქმედებს ფარმაცევტული მარკეტინგი
ფარმაცევტული კომპანიები მრავალფეროვან სტრატეგიებს იყენებენ თავიანთი პროდუქციის პოპულარიზაციისთვის. ეს მოიცავს გაყიდვების წარმომადგენლების ვიზიტებს ექიმების კაბინეტებსა და საავადმყოფოებში, საჩუქრებსა და გადახდებს — მათ შორის სადილებს, კონფერენციებზე მგზავრობის ხარჯებს, გართობას, საკონსულტაციო ჰონორარებს და საკონსულტაციო საბჭოებში მონაწილეობის ანაზღაურებას. ყველა ახალი მედიკამენტის შემთხვევაში კომპანიები აქტიურად ეძებენ რეცეპტის დამწერებს და სთავაზობენ უფასო სადილებსა და სხვა შეღავათებს.
კვლევის ავტორები სამ ძირითად კატეგორიად აჯგუფებენ ინდუსტრიის ურთიერთქმედებებს: რეკლამა და განათლება, საჩუქრები და გადახდები, უფასო ნიმუშები. კვლევაში ჩართული იყო მილიონობით რეცეპტის დამწერი. უმეტესი კვლევები — 88 პროცენტი — ამერიკის შეერთებული შტატებიდან მოდის, რადგან იქ 2010 წლის Physician Payments Sunshine Act კანონი ავალდებულებს ფარმაცევტულ კომპანიებს საჯაროდ გამოაქვეყნონ ყველა გადახდის დეტალი ექიმებისადმი.
რა შედეგებს იძლევა ფარმაკომპანიების ზემოქმედება
კვლევამ აჩვენა, რომ რეკლამა და განათლება, როგორიცაა გაყიდვების წარმომადგენლების ვიზიტები, დაკავშირებულია კლინიკურად ნაკლებად შესაფერისი და უფრო ძვირი მედიკამენტების დანიშვნასთან. საკმაოდ ძლიერი მტკიცებულებებია, რომ ეს ზრდის რეცეპტების რაოდენობასაც. საჩუქრებისა და გადახდების შესახებ მტკიცებულებათა ყველაზე მასშტაბური და თანმიმდევრული ბაზა არსებობს. ისინი ასევე დაკავშირებულია ნაკლებად შესაფერის დანიშვნასთან, უფრო მეტ რეცეპტთან და სავარაუდოდ გაზრდილ ხარჯებთან.
კვლევის ავტორი, Colorado Anschutz-ის უნივერსიტეტიდან დოქტორი ლიზა ბეროს თანახმად, როდესაც ექიმებს უფრო მეტი კონტაქტი აქვთ ფარმკომპანიების პროპაგანდასთან, დანიშვნები ხდება ნაკლებად შესაფერისი, უფრო ხშირი და უფრო ძვირი. ეს პირდაპირ გავლენას ახდენს პაციენტების მოვლაზე, რადგან ეს ნაკლებად შესაფერისი, უფრო ძვირი პრეპარატები შეიძლება ნაკლები სარგებელი ან მეტი გვერდითი ეფექტი ჰქონდეს ალტერნატივებთან შედარებით, ან უბრალოდ საჭირო არ იყოს კლინიკურ კონტექსტში.
ოპიოიდების კრიზისი როგორც საგანგებო მაგალითი
ოპიოიდების ჭარბი დანიშვნა ყველაზე ცნობილი მაგალითია იმისა, თუ როგორ გაზვიადებს ფარმაცევტული კომპანიების პროპაგანდა სარგებელს და ამცირებს ზიანს. ეს მიმოხილვა აჩვენებს, რომ თუნდაც იაფფასიანმა სადილებმა გაზარდა ოპიოიდების დანიშვნა, ხოლო რაც უფრო მეტ გადახდას იღებდა ექიმი ოპიოიდების მწარმოებლებისგან, მით უფრო ხშირად ინიშნავდა სახიფათოდ მაღალ დოზებს. ოპიოიდების ფართო მასშტაბით არაადეკვატურმა ჭარბმა დანიშვნამ გამოიწვია ამერიკაში დამოკიდებულებისა და ზედოზირებით გამოწვეული სიკვდილების ეპიდემია.
სადილებსა და პრეპარატების დანიშვნას შორის მკაფიო კავშირია — რაც უფრო მეტ სადილს იხდის კომპანია ექიმისთვის, მით მეტ იმ კომპანიის მედიკამენტს ინიშნავს ექიმი. ეს ეხება სხვადასხვა ტიპის პრეპარატებს — მაღალი წნევისა და ქოლესტეროლის საწინააღმდეგო საშუალებებიდან ანტიდეპრესანტებისა და ოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებლებამდე. კვლევის მთავარი ავტორი, სიდნეის უნივერსიტეტიდან დოქტორი ბარბარა მინცესი აღნიშნავს, რომ ექიმებისთვის ძალიან გავრცელებულია კომპანიებისგან უფასო სადილების მიღება და ხშირად ფიქრობენ, რომ ეს უმნიშვნელოა და არ მოქმედებს მათზე, თითქოს ვერ შეიძინონ სენდვიჩის ფასად, მაგრам მონაცემები აჩვენებს, რომ ეს ეფექტური მარკეტინგული სტრატეგიაა.
რა გამოსავალია — ინსტიტუციური შეზღუდვები
ზოგიერთ საავადმყოფოსა და სამედიცინო ცენტრს აქვს წესები ან ინსტიტუციური შეზღუდვები, ასევე ცნობილი როგორც ინტერესთა კონფლიქტის პოლიტიკა, რომელიც ზღუდავს ინდუსტრიის წარმომადგენლების კონტაქტის დონეს ექიმებთან ან საშუალებას აძლევს შესთავაზონ საჩუქრები ან ნიმუშები. მიმოხილვამ აჩვენა, რომ ეს შეიძლება შეამციროს ფარმაცევტული სტრატეგიების უარყოფითი გავლენა ექიმების დანიშვნის ჩვევებზე.
სამედიცინო დაწესებულებებში მკაცრი ინტერესთა კონფლიქტის პოლიტიკა სავარაუდოდ აუმჯობესებს დანიშვნის შესაბამისობას და შესაძლოა ამცირებს რეცეპტების რაოდენობას. მინცესის თანახმად, მონაცემები აჩვენებს, რომ ეს პოლიტიკები ეფექტურია. ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ ეს არ არის რამდენიმე ცუდი ექიმის საკითხი, არამედ სისტემის გაუმჯობესების საკითხი, და გამოსავალია მკაცრი ინტერესთა კონფლიქტის პოლიტიკების დანერგვა.
რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
ფარმაცევტული კომპანიების მარკეტინგული პრაქტიკები საქართველოშიც გავრცელებულია, თუმცა ქართულ ჯანდაცვაში ამ მიმართულებით სისტემური კვლევები არ ჩატარებულა. საქართველოს პაციენტებმა უნდა იცოდნენ, რომ აქვთ უფლება მიიღონ კლინიკურ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული, ყველაზე შესაფერისი მკურნალობა, და არა კომერციულ ინტერესებზე დაფუძნებული. საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით აკრედიტებულ დაწესებულებებში ექიმებმა უნდა იხელმძღვანელონ დამტკიცებული კლინიკური პროტოკოლებით, რომლებიც მტკიცებულებაზე დაყრდნობით შემუშავებულია.
პაციენტებს შეუძლიათ ჰკითხონ ექიმს, თუ რატომ არის კონკრეტული პრეპარატი დანიშნული, არსებობს თუ არა უფრო იაფი ან უკეთესი ალტერნატივა, და რა მტკიცებულებებს ეფუძნება არჩევანი. საქართველოში სამედიცინო დაწესებულებების აკრედიტაციის სტანდარტები მოითხოვს ინტერესთა კონფლიქტის მართვის პოლიტიკის არსებობას, თუმცა პაციენტებს შეუძლიათ შეამოწმონ კლინიკაში თუ არსებობს ასეთი წესები და როგორ მართავენ ექიმებსა და ფარმაკომპანიებს შორის ურთიერთობებს.
წყარო: Cochrane News · მოამზადა „შენი პაციენტი”-ს რედაქციამ
