ასაკის მატებასთან ერთად პაციენტების უმეტესობას წამლების რაოდენობა სწრაფად ემატება. აფთიაქის ყუთები სავსე ხდება, ხოლო პრეპარატები, რომლებიც აღარ არის საჭირო, შეიძლება სხვა მედიკამენტებთან ურთიერთქმედებით სერიოზულ გვერდით ეფექტებს იწვევდეს.
- რომელი მედიკამენტები შეიძლება იყოს ზედმეტი
- როგორ უნდა მოახდინოთ მედიკამენტების რევიზია
- პოლიფარმაციის რისკები
- რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
- ფარმაცევტული კომპანიების მარკეტინგი აზიანებს პაციენტებს — Cochrane-ის მიმოხილვა
- ლოს-ანჯელესში სამედიცინო დავალიანება პაციენტების უდიდეს პრობლემად იქცა
- სამედიცინო ტესტზე თანხმობამდე გაარკვიე რისკები და სარგებელი
“როდესაც პაციენტი ექვს-შვიდ რეცეპტურ მედიკამენტს იღებს, თითქმის 100%-იანი ალბათობით ვითარდება რაიმე გვერდითი ეფექტი ან შეუთავსებლობა”, — აცხადებს ექიმი K. Eric De Jonge, MedStar Washington Hospital Center-ის გერიატრიის განყოფილების ხელმძღვანელი.
Paula Span, The New York Times-ისა და KFF Health News-ის “The New Old Age” რუბრიკის ავტორი, აფრთხილებს: ექიმები წამლებს ინიშნავენ იმ მომენტში ხელმისაწვდომი მტკიცებულებების საფუძველზე, მაგრამ მეცნიერება არ ჩერდება. ექიმი შეიძლება არ იყოს კურსში უახლესი კვლევების შედეგებით, ხოლო პაციენტები ჩვეულ რუტინას ასრულებენ და არ ეკითხებიან თავიანთ თავს, კვლავ სჭირდებათ თუ არა წლების განმავლობაში მიღებული პრეპარატები.
რომელი მედიკამენტები შეიძლება იყოს ზედმეტი
ექსპერტები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ რამდენიმე ფართოდ გამოყენებულ პრეპარატზე, რომელსაც ხანდაზმული პაციენტები შეიძლება ზედმეტად იყენებდნენ. ასეთებია ბენზოდიაზეპინები (anxiety-ის და ძილის დარღვევების სამკურნალოდ), ანტიბიოტიკები და ყოველდღიური ასპირინი.
ბენზოდიაზეპინები, რომლებიც ფართოდ გამოიყენება შფოთვისა და უძილობის სამკურნალოდ, ხანდაზმულ პაციენტებში შეიძლება გამოიწვიოს დაბნეულობა, დაცემები და დამოკიდებულება. ანტიბიოტიკების გადაჭარბებული გამოყენება ზრდის ბაქტერიული რეზისტენტობის რისკს, ხოლო ასპირინის ყოველდღიური მიღება, რაც ადრე რეკომენდებული იყო გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციისთვის, ახლა აღარ არის საჭირო ყველა ხანდაზმული პაციენტისთვის და შეიძლება სისხლდენის რისკს ზრდიდეს.
როგორ უნდა მოახდინოთ მედიკამენტების რევიზია
ფარმაცევტები და გერიატრები გვირჩევენ: რეგულარულად შეამოწმეთ ექიმთან, კვლავ შესაფერისია თუ არა თქვენი მედიკამენტები. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც რამდენიმე ექიმს სტუმრობთ და თითოეული საკუთარ პრეპარატებს გიწერთ.
პაციენტებსა და მათ მომვლელებს აქტიური როლი უნდა ითამაშონ ამ პროცესში. აუცილებელია ყველა მედიკამენტის სრული სიის შედგენა, მათ შორის უკონტროლო (OTC) პრეპარატებისა და დანამატების ჩათვლით. ეს სია თან უნდა გქონდეთ ექიმთან ვიზიტის დროს.
კითხვები, რომლებიც უნდა დაუსვათ ექიმს: რატომ ვიღებ ამ წამალს? როგორ დამეხმარება ის? რა გვერდითი ეფექტები შეიძლება ჰქონდეს? შემიძლია თუ არა უსაფრთხოდ შევწყვიტო მისი მიღება? არსებობს თუ არა ალტერნატიული, უფრო უსაფრთხო ვარიანტი?
პოლიფარმაციის რისკები
პოლიფარმაცია — ხუთზე მეტი მედიკამენტის ერთდროულად მიღება — სერიოზული პრობლემაა ხანდაზმულ პაციენტებში. რაც მეტ წამალს იღებს ადამიანი, მით უფრო იზრდება მედიკამენტებს შორის ურთიერთქმედების, გვერდითი ეფექტებისა და საავადმყოფოში მოხვედრის რისკი.
ზოგიერთი სიმპტომი, რომელსაც პაციენტები ასაკის გამოვლინებად თვლიან — დაღლილობა, დაბნეულობა, თავბრუსხვევა — შეიძლება სინამდვილეში მედიკამენტების გვერდითი ეფექტი იყოს. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი რეგულარული გადასინჯვა და საჭიროების შემთხვევაში პრეპარატების გაუქმება ან შემცვლა.
Deprescribing — ანუ უსაფრთხო და კონტროლირებადი გზით ზედმეტი მედიკამენტების გაუქმება — სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება თანამედროვე გერიატრიაში. ეს პროცესი ითვალისწინებს ექიმთან მჭიდრო თანამშრომლობას და თანდათანობით მედიკამენტების დოზის შემცირებას ან მთლიანად გაუქმებას.
რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
საქართველოში, სადაც საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა ფარავს მედიკამენტების გარკვეულ კატეგორიებს, პაციენტებს აქვთ უფლება მიიღონ სრულყოფილი ინფორმაცია ყველა დანიშნული პრეპარატის შესახებ. აკრედიტებულ ჯანდაცვის დაწესებულებებში პაციენტს უნდა განუმარტონ, რატომ ეწერება კონკრეტული მედიკამენტი და რა საფრთხეები შეიძლება იყოს დაკავშირებული მის გამოყენებასთან.
მნიშვნელოვანია, რომ კლინიკის არჩევისას ყურადღება მიაქციოთ იმას, ჰყავს თუ არა დაწესებულებას გერიატრიაში გაწვრთნილი სპეციალისტები, რომლებიც განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ ხანდაზმულ პაციენტებში პოლიფარმაციის პრობლემას. პაციენტის უფლებების ქარტიის თანახმად, თქვენ უფლება გაქვთ მოითხოვოთ სრული ინფორმაცია თქვენი მკურნალობის შესახებ და მონაწილეობა მიიღოთ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, მათ შორის იმის გადაწყვეტაში, რომელი მედიკამენტები გჭირდებათ და რომლები შეიძლება იყოს ზედმეტი.
წყარო: KFF Health News · მოამზადა „შენი პაციენტი”-ს რედაქციამ
