59 წლის ლორი ბაუტმა, ფლორიდის მაშვებელმა, გადაწყვიტა გაეკეთებინა სრული სხეულის MRI სკანირება, რადგან ოჯახში კიბოს ისტორია ჰქონდა და ახლო მეგობარს ბუშტის კიბო დაუდგინდა. შედეგები შემაშფოთებელი აღმოჩნდა — პანკრეასზე ლეზიები გამოავლინა. “როცა ეს მივიღე, ძალიან შემეშინდა”, — იხსენებს იგი. მისმა გასტროენტეროლოგმა დამატებითი, უფრო მიზნობრივი MRI დანიშნა, რომელმაც აჩვენა, რომ ლეზიები კეთილთვისებიანი ცისტები იყო.
- ყველა ტესტი მოიცავს ხარჯებსა და რისკებს
- ტესტირება ხშირად იწვევს მეტ ტესტირებას და მეტ რისკს
- რამდენიმე მარტივი კითხვა დაგეხმარებათ გადაწყვეტილების მიღებაში
- რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
- ფარმაცევტული კომპანიების მარკეტინგი აზიანებს პაციენტებს — Cochrane-ის მიმოხილვა
- ლოს-ანჯელესში სამედიცინო დავალიანება პაციენტების უდიდეს პრობლემად იქცა
- თუ ექიმმა არ აკონტროლებს თქვენს მედიკამენტებს, თავად უნდა გააკეთოთ ეს
ბაუტის გამოცდილება სულ უფრო ხშირი ხდება, რადგან კომპანიები პირდაპირ მომხმარებლებზე ორიენტირებული სხეულის სკანირებას სთავაზობენ როგორც კიბოსა და სხვა დაავადებების ადრეული გამოვლენის საშუალებას. თუმცა, არც ერთი მთავარი სამედიცინო ასოციაცია — მათ შორის American Cancer Society და American College of Radiology — არ რეკომენდებს ამ სკანირებებს იმ ადამიანებისთვის, ვისაც გარკვეული კიბოს ძალიან მაღალი რისკი არ აქვს.
სამედიცინო სკრინინგები, რომლებსაც ექიმები რეკომენდაციას უწევენ, ასევე შეიძლება მოიცავდეს სიფრთხილის იმავე მიზეზებს. სანამ ტესტს დაეთანხმებით, მნიშვნელოვანია გაარკვიოთ რისკები და სარგებელი — თუნდაც თქვენმა ექიმმა რეკომენდაცია გაგიწიოთ.
ყველა ტესტი მოიცავს ხარჯებსა და რისკებს
მინიმუმ, სამედიცინო ტესტი დაგიჯდებათ დროში — და შეიძლება ნიშნავდეს მნიშვნელოვან სამედიცინო ანგარიშს. ბევრი ტესტი, რომელიც პირდაპირ მომხმარებლებზეა ორიენტირებული, როგორიცაა სრული სხეულის სკანირება და სახლში სისხლის სკრინინგის ნაკრებები, არ ფარავს დაზღვევა, და ზოგიერთი ტესტის ღირებულება რამდენიმე ათასი დოლარი შეიძლება იყოს.
ზოგიერთი ლაბორატორიული ტესტი შეიძლება მოიცავდეს მხოლოდ სისხლის აღების დისკომფორტს, მაგრამ სხვებს აქვთ ფიზიკური ზიანის შესაძლებლობა. მაგალითად, ადამიანების მცირე პროცენტს, ვინც ყოველწლიურად CT სკანირებას გადის, კიბო განუვითარდება რადიაციული გამოსხივების გამო, National Institutes of Health-ის შეფასებებით. შედარებით მარტივი პროცედურები, როგორიცაა ბიოფსია ან ენდოსკოპია, მოიცავს ტკივილის, ინფექციების, დაგლეჯის, ანესთეზიაზე რეაქციის ან შემდგომი სერიოზული გართულებების რისკებს.
გარდა ამისა, ტესტირება შეიძლება გამოიწვიოს შფოთვა და სტრესი — როდესაც პაციენტები შედეგებს ელიან და თუ შედეგები გაურკვეველია. “ყოველ კვირას ვხედავ პაციენტებს ჩემს ოფისში, რომლებიც წამებულნი არიან იმ ტესტების შედეგებით, რომლებიც სინამდვილეში არასდროს სჭირდებოდათ”, — აცხადებს რიტა რედბერგი, University of California-San Francisco-ის პროფესორი და კარდიოლოგი, რომელიც ნაკლები სამედიცინო ტესტირების მომხრეა.
ტესტირება ხშირად იწვევს მეტ ტესტირებას და მეტ რისკს
სამედიცინო ტესტის გაკეთების რეალობაა, რომ შედეგები ხშირად იწვევს დამატებით და პოტენციურად უფრო ინვაზიურ ტესტირებას. ექიმები ამას “დიაგნოსტიკურ კასკადს” უწოდებენ.
ბაუტი, მაგალითად, გეგმავს პანკრეასის მონიტორინგის გაგრძელებას ყოველწლიური სკანირებით. მისთვის, როგორც თვითონ აცხადებს, ფინანსური ხარჯები და შფოთვა ღირს, თუ შეუძლია “იგრძნოს, რომ აკონტროლებს თავის ჯანმრთელობას და აქვს ცოდნა”.
თუმცა რედბერგი უსვამს ყურადღებას უარეს სცენარს, რომელიც დოკუმენტირებულია JAMA Internal Medicine-ის მიერ 2011 წელს: 52 წლის ქალი, სავარჯიშოების პროგრამის დაწყების შემდეგ, გულმკერდის ტკივილი განიცადა და ექიმთან მივიდა. მისმა გამოკვლევამ აჩვენა, რომ ტკივილი კუნთოვანი იყო და გულის დაავადების დაბალი რისკი ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, ექიმმა გულის სკანირება დანიშნა დამშვიდების მიზნით. შედეგებმა გამოიწვია სხვა ტესტის დანიშვნა, რომლის დროსაც მისი არტერია დაიგლიჯა. მას გადაუდებელი bypass ოპერაცია ჩაუტარდა, გართულებები განიცადა და საბოლოოდ “გულის ტრანსპლანტაცია დასჭირდა — ყველაფერი ამ ზედმეტი სკანირებიდან, მხოლოდ დასამშვიდებლად”.
რამდენიმე მარტივი კითხვა დაგეხმარებათ გადაწყვეტილების მიღებაში
ტესტზე თანხმობამდე მნიშვნელოვანია იცოდეთ რისკებისა და სარგებლის შესახებ — თუნდაც თქვენმა ექიმმა რეკომენდაცია გაგიწიოთ, აცხადებს რედბერგი. იგი გვთავაზობს დავუსვათ სამედიცინო პროვაიდერსა და საკუთარ თავს შემდეგი კითხვები:
- რას გავიგებ ამ ტესტიდან?
- როგორ დამეხმარება ეს ტესტი ჩემს მოვლაში?
- შემიძლია თუ არა ჯანმრთელობის გაუმჯობესება ამ ტესტის გარეშე?
იგი ამბობს, რომ ბევრი ტესტის შედეგი, განსაკუთრებით მის კარდიოლოგიის სფეროში, საბოლოოდ პაციენტებს უბრუნებს ჯანსაღი ცხოვრების წესის საფუძვლებს, როგორიცაა კარგად კვება, ვარჯიში და მოწევის თავიდან აცილება. ეს კი, მისი თქმით, შეიძლება რეკომენდირებული იყოს ტესტის გარეშე.
თუ თქვენი ჯანმრთელობის დაზღვევა ფარავს სამედიცინო ტესტს, ეს ნიშნავს, რომ ტესტმა სავარაუდოდ შეესაბამება შემოწმებულ, სამეცნიერო სტანდარტებს, რომლებიც ადასტურებს სარგებელს პაციენტებისთვის. დამზღვევები ვალდებულნი არიან დაფარონ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული სერვისები, რომლებსაც აქვთ A ან B რეიტინგი U.S. Preventive Services Task Force-დან. კერძო დამზღვევები, ისევე როგორც Medicaid და Medicare გეგმები, ვალდებულნი არიან დაფარონ რეკომენდებული პრევენციული სკრინინგების სრული ღირებულება.
რას ნიშნავს ეს ქართველი პაციენტისთვის
საქართველოში საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა ფარავს რიგ პრევენციულ გამოკვლევებს, მათ შორის ონკოლოგიურ სკრინინგებს კონკრეტული ასაკობრივი ჯგუფებისთვის. პაციენტის უფლებაა მიიღოს ინფორმაცია ნებისმიერი დანიშნული ტესტის რისკებისა და სარგებლის შესახებ. კერძო კლინიკები, რომლებიც სთავაზობენ სრულ სხეულის სკანირებას და სხვა არასტანდარტულ ტესტებს, ჩვეულებრივ არ არიან ჩართულები სახელმწიფო პროგრამაში და მოითხოვენ მნიშვნელოვან თანხმობრივ გადახდას.
კლინიკის არჩევისას მნიშვნელოვანია დარწმუნდეთ, რომ დაწესებულება აკრედიტებულია და ექიმებს აქვთ შესაბამისი ლიცენზიები. პაციენტის უფლებათა ქარტია გარანტიას გაძლევთ, რომ ექიმი მოგაწოდებს სრულ ინფორმაციას თითოეული პროცედურის შესახებ. არასაჭირო ტესტირება არამხოლოდ ფინანსურად ძვირია, არამედ შეიძლება გამოიწვიოს დამატებითი ჯანმრთელობის რისკები და გართულებები. საქართველოს პაციენტთა უფლებებში შედის შეგნებული თანხმობის მიღება ნებისმიერ სამედიცინო ჩარევამდე.
წყარო: KFF Health News · მოამზადა „შენი პაციენტი”-ს რედაქციამ
